۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵ - یک تحلیل بزرگ و جدید توجه زیادی را به ارتباط احتمالی میان دیابت بارداری و سلامت بلندمدت مغز در مادران و فرزندانشان جلب کرده است. این مرور که داده های ۴۸ مطالعه انجام شده در طول نزدیک به ۵۰ سال را با هم ترکیب کرده است، نشان می دهد دیابت در دوران بارداری ممکن است اثراتی فراتر از زایمان داشته باشد و بر حافظه، یادگیری و سلامت روان تأثیر بگذارد.
دیابت بارداری، زمانی رخ میدهد که قند خون در دوران بارداری، معمولاً در سه ماهه دوم یا سوم، افزایش می یابد. برخلاف دیابت نوع ۱ یا نوع ۲، این نوع دیابت معمولاً پس از تولد نوزاد از بین می رود. با این حال، زنانی که آن را تجربه می کنند در معرض خطر بیشتر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده هستند.
این وضعیت در سراسر جهان در حال افزایش است، بخشی به دلیل اینکه زنان بیشتری با اضافه وزن وارد بارداری می شوند و در سنین بالاتری بچه دار می شوند. برآوردهای فعلی نشان می دهد که اکنون از هر ۷ بارداری، یکی تحت تأثیر دیابت بارداری قرار دارد.
مطالعه جدید که هنوز مورد داوری متخصصان قرار نگرفته است، تفاوت های قابل توجهی را در نتایج کودکان در معرض دیابت بارداری در رحم نشان داده است.
به طور متوسط، این کودکان ۳۶ درصد بیشتر احتمال دارد که به اختلال کم توجهی-بیش فعالی(ADHD) مبتلا شوند، ۵۶ درصد بیشتر احتمال دارد که اوتیسم داشته باشند و ۴۵ درصد بیشتر احتمال دارد که دچار تأخیرهای رشدی شوند، در مقایسه با کودکانی که مادرانشان در دوران بارداری قند خون طبیعی داشتند. همچنین در آزمون های IQ نمرات پایین تری کسب کردند- به طور متوسط حدود چهار نمره کمتر- به ویژه در مهارتهای کلامی و دانش عمومی حاصل از تجربه و یادگیری های گذشته.
در مورد مادران، تفاوت ها کمتر چشمگیر اما همچنان قابل اندازه گیری بودند. زنانی که دیابت بارداری داشتند، در آزمون شناختی مونترال(MoCA) -که آزمونی رایج برای حافظه، توجه و حل مسئله است - حدود ۲.۵ نمره کمتر کسب کردند. گرچه این افت اندک است، اما نشان می دهد که حتی تغییرات موقتی در قند خون در دوران بارداری می تواند اثرات ظریف و بلندمدتی بر عملکرد مغز داشته باشد.
پژوهشگران همچنین نشانگرهایی را شناسایی کردند که ممکن است به توضیح این نتایج کمک کنند. کودکانی که از مادران مبتلا به دیابت بارداری متولد شده اند، سطح پایین تری از پروتئینی به نام فاکتور نوروتروفیک مشتق شده از مغز(BDNF) داشتند.این پروتئین از رشد و ترمیم سلول های مغزی حمایت می کند و برای یادگیری و حافظه حیاتی است. سطح پایین تر آن ممکن است نشان دهنده رشد کندتر مغزی یا با مقاومت کمتر در برابر آسیب های محیطی باشد، گرچه اثر دقیق آن هنوز نامشخص است.
علت وجود این ارتباط ها همچنان پرسشی باز باقی مانده است. دانشمندان معتقدند که قند خون بالا در دوران بارداری ممکن است منجر به التهاب و افزایش استرس اکسیداتیو شود، که هر دو می توانند به سلول ها آسیب برسانند. تغییراتی در عملکرد جفت نیز ممکن است عرضه اکسیژن و مواد مغذی به جنین را تغییر دهد. علاوه بر این، سطح بالای انسولین که اغلب با دیابت بارداری دیده می شود، می تواند بر نحوه شکل گیری ارتباطات مغزی تأثیر بگذارد.
یکی دیگر از حوزه های مورد توجه، اپی ژنتیک است- انواعی از تغییرات شیمیایی که بر نحوه فعال یا غیرفعال شدن ژن ها اثر می گذارند. رژیم غذایی در دوران بارداری می تواند چنین تغییراتی را تحریک کند و به طور بالقوه بر نحوه رشد متابولیسم و مغز نوزاد تأثیر بگذارد.
مطالعات نشان می دهند که ویتامین B12، که نقش اپی ژنتیکی در ترمیم DNA و تنظیم ژن ها دارد، ممکن است به ویژه مهم باشد. سطح پایینB12 -که اغلب با رژیم های غذایی سرشار از غذاهای فوق فرآوری شده مرتبط است - با نتایج ضعیف تر در رشد جنین ارتباط داشته، گرچه شواهد هنوز قطعی نیستند.
تأکید بر محدودیت های این پژوهش مهم است. همه مطالعاتی که در این تحلیل گنجانده شده اند، از نوع مشاهده ای بودند؛ یعنی نمی توانند رابطه علت و معلولی را اثبات کنند. عوامل بسیار دیگری- از جمله ژنتیک، محیط خانوادگی و دسترسی نابرابر گسترده به خدمات سلامت - نیز بر نتایج مادران و کودکان تأثیر می گذارند.
این واقعیت که تفاوت های ساختاری عمده ای در مغز بین کودکان در معرض دیابت بارداری و کودکان دیگر شناسایی نشده است، نشان می دهد که اثرات احتمالی ظریف هستند و شاید محدود به زبان، توجه یا حافظه باشند.
با این حال، این یافته ها پیامدهای مهمی برای مراقبت های سلامت دارند. آن ها بر ارزش پایش دقیق قند خون در دوران بارداری و رویکردهای سبک زندگی مانند رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم تأکید می کنند- که روش هایی اثبات شده برای مدیریت دیابت بارداری هستند. درمان پزشکی، در صورت نیاز، نیز نقش حیاتی در کاهش خطرات ایفا می کند.
برای مادران، این پژوهش نشان می دهد که باید پس از تولد نیز حمایت ها ادامه یابد - نه فقط برای پایش قند خون، بلکه برای نظارت بر سلامت شناختی. برای کودکان، بررسی های رشدی زودهنگام می تواند به شناسایی کسانی کمک کند که ممکن است از حمایت های اضافی در یادگیری یا رفتار بهره مند شوند.
موضوع قابل سرزنش نیست
پژوهشگران تأکید می کنند که این یافتهها نباید منجر به سرزنش شوند. دیابت بارداری از ترکیبی پیچیده از عوامل زیستی، ژنتیکی و محیطی ناشی می شود که بسیاری از آن ها خارج از کنترل فردی هستند. بلکه این تحلیل بر نیاز به راهبردهای گسترده تر سلامت عمومی و سیستم های حمایتی بهتر در دوران بارداری و پس از آن تأکید دارد.
به عنوان یکی از جامع ترین مرورهای موجود، این مطالعه بر این ایده صحه می گذارد که دیابت بارداری ممکن است پیامدهای پایداری داشته باشد که فراتر از خود بارداری هستند. با افزایش شیوع آن در سراسر جهان، درک بهتر این ارتباط ها برای محافظت از سلامت مادران و فرزندانشان حیاتی است.
مطالعات آینده ممکن است به اصلاح توصیه های تغذیه ای و سبک زندگی کمک کنند و بررسی کنند که چگونه مواد مغذی مانند ویتامین B12 با دیابت بارداری تعامل دارند. با تعمیق درک ما از این فرآیندها، پژوهشگران امیدوارند راه های هدفمندتری برای محافظت از سلامت مغز در نسل های مختلف توسعه دهند.
این یافته ها نشان می دهند که دیابت بارداری تنها یک اختلال موقتی در قند خون نیست، بلکه ممکن است با تغییرات ظریف و پایدار در نتایج شناختی مرتبط باشد. با افزایش آگاهی، اهمیت مراقبت زودهنگام و حمایت مستمر از خانواده های تحت تأثیر این وضعیت، بیشتر روشن می گردد.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-09-gestational-diabetes-linked-autism-adhd.html